Stern, Jonasz

Ur. 1904, Kałusz woj. stanisławowskie; zm. 1988, Zakopane.

Malarz, grafik, pedagog. Studiował w Szkole Przemysłowej we Lwowie, a następnie w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie w l. 1954-1975 pełnił funkcję profesora. Był jednym z założycieli Grupy Krakowskiej, która kontynuowała działalność po II wojnie światowej. W l. 30. XX w. artysta malował kompozycje abstrakcyjne o zgeometryzowanych formach, a także martwe natury i pejzaże oscylujące między kubizmem i surrealizmem. Trauma II wojny światowej (lwowskie getto, niemiecki obóz koncentracyjny w Bełżcu, uniknięcie śmierci podczas rozstrzelań) zostawiły ślad w całej powojennej twórczości artysty. W 1948 wziął udział w I Wystawie Sztuki Nowoczesnej zorganizowanej przez Klub Artystów (który tworzyli  m.in. Tadeusz Kantor, Jerzy Nowosielski, Maria Jarema, Jonasz Stern) w Pałacu Sztuki  w Krakowie, a w 1949 przebywał w Paryżu, gdzie znalazł się pod wpływem sztuki surrealistów. W okresie socrealizmu nie uczestniczył w życiu artystycznym. Po 1955 rozszerzał zakres stosowanych technik począwszy od gwaszy, monotypii, serigrafii, dekalkomanii, aż po pierwsze collages (1958). Po 1965 pojawiły się znamienne w jego twórczości  kompozycje formowane z elementów niewielkich kosteczek, rybich szkieletów, skór, piór, kawałków sieci. Trauma przeżyć wojennych trwała w wymowie jego obrazów, poprzez które wypowiadał treści spraw ostatecznych, mówiące o śmierci, rozpadzie, przemijaniu. W l.70. zmienił sposób wypowiedzi, dla których obraz stawał się powierzchnią pofałdowanej monochromatycznej tkaniny.
[opr.: J.M.]