{"id":48,"date":"2025-07-15T08:53:12","date_gmt":"2025-07-15T06:53:12","guid":{"rendered":"https:\/\/labirynt.com\/prostepytania\/?page_id=48"},"modified":"2025-12-30T14:05:08","modified_gmt":"2025-12-30T13:05:08","slug":"marta-zgierska","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/labirynt.com\/prostepytania\/marta-zgierska\/","title":{"rendered":"marta zgierska"},"content":{"rendered":"\n

Marta Zgierska – Ja\u0142owy bieg<\/a><\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

10.05-22.06.2025<\/p>\n\n\n\n

Ja\u0142owy bieg to stan zawieszenia \u2013 przestrze\u0144, w kt\u00f3rej dzia\u0142anie nie prowadzi do zmiany, a energia rozprasza si\u0119 w pustce. To utkni\u0119cie w systemie, w kt\u00f3rym wysi\u0142ek nie przek\u0142ada si\u0119 na post\u0119p. To pulsacja bez efektu, rozp\u0119dzone ko\u0142o, kt\u00f3re niczego nie wprawia w ruch.<\/h2>\n\n\n\n

Wystawa \u0142\u0105czy fotografie i instalacje przestrzenne, w kt\u00f3rych cia\u0142o mierzy si\u0119 z ograniczeniem, powtarzalno\u015bci\u0105 i napi\u0119ciem. W kontek\u015bcie narastaj\u0105cej niestabilno\u015bci spo\u0142ecznej i ekologicznej staje si\u0119 refleksj\u0105 nad zm\u0119czeniem, utrat\u0105 sprawczo\u015bci i pr\u00f3b\u0105 odnalezienia stanu, kt\u00f3ry nie by\u0142by wy\u0142\u0105cznie strat\u0105 energii.<\/p>\n\n\n\n

Na pierwszy plan wystawy wysuwa si\u0119 motyw pustynnienia \u2013 piasek zgrzyta w z\u0119bach i osadza si\u0119 na wargach, ci\u0119\u017car narasta od \u015brodka. To opowie\u015b\u0107 o osobistej pora\u017cce, kulturowym wysychaniu i utracie kierunku. Ja\u0142owienie dotyka nie tylko krajobrazu, ale i kobiecego cia\u0142a \u2013 wyczerpanego oczekiwaniami, podporz\u0105dkowanego rytmom, kt\u00f3re nie prowadz\u0105 do odnowy. Wystawa odziera kobiece do\u015bwiadczenie z p\u0142odno\u015bci \u2013 biologicznej i tw\u00f3rczej.<\/p>\n\n\n\n

To tak\u017ce refleksja nad procesem: nad zmaganiem si\u0119 z materi\u0105, my\u015blami i w\u0142asnym impasem rozgrywaj\u0105cym si\u0119 na tle kultury sukcesu, nieustannego po\u015bpiechu i cz\u0119sto pozornej produktywno\u015bci. Tu nie ma spektakularnych gest\u00f3w. Jest monotonna walka z entropi\u0105, powtarzalno\u015b\u0107 pr\u00f3b dzia\u0142ania mimo \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce wysi\u0142ek nie oznacza rezultat\u00f3w.<\/h2>\n\n\n\n


Tymczasem pustynia po prostu jest \u2013 oboj\u0119tna, rozci\u0105gni\u0119ta w czasie i przestrzeni jak p\u0142\u00f3tno, z kt\u00f3rego wymazano wszystkie znaki. Gdzie ka\u017cdy krok grz\u0119\u017anie w niestabilnym gruncie, piasek zasypuje oczy, a spierzchni\u0119te usta przypominaj\u0105 o oskomie, o pragnieniu, kt\u00f3rego nie da si\u0119 zaspokoi\u0107. Pustynia jest przestrzeni\u0105 dezorientacji, zamazywania pami\u0119ci, z\u0142udze\u0144, narastaj\u0105cej maligny. Jedyne co wok\u00f3\u0142 i co w \u015brodku to pustka. Nie ma dr\u00f3g \u2013 s\u0105 tylko \u015blady, kt\u00f3re gor\u0105cy wiatr zasypuje szybciej, ni\u017c mo\u017cna je zostawi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Marta Zgierska \u2013 Ja\u0142owy bieg
kuratorka: Katarzyna Sagatowska<\/p>\n\n\n

\n
\"Marta<\/a>
Marta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion<\/a><\/div>32 photos<\/span><\/div><\/header>\n\t
\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\tMarta Zgierska, Ja\u0142owy bieg\/ Idle motion\n\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/figure>\n\n\t<\/div> \n\t<\/span>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\n

MARTA ZGIERSKA<\/h2>\n\n\n\n

Artystka wizualna, fotografka, autorka ksi\u0105\u017cek. Uko\u0144czy\u0142a fotografi\u0119 na PWSFTviT w \u0141odzi, a tak\u017ce filologi\u0119 polsk\u0105 oraz dziennikarstwo i komunikacj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 (UMCS w Lublinie).
W swoich pracach porusza tematyk\u0119 traumy, do\u015bwiadcze\u0144 liminalnych i zwi\u0105zanych z nimi napi\u0119\u0107. Nadaje tym w\u0105tkom osobisty rys, cz\u0119sto stawiaj\u0105c siebie w roli obiektu performatywnych dzia\u0142a\u0144. Pracuje z w\u0142asnym cia\u0142em, obiektami i przestrzeni\u0105. Obecnie zg\u0142\u0119bia temat wycofania, poszukuj\u0105c sposobu na opisanie alternatywnych wra\u017cliwo\u015bci w kontek\u015bcie nadmiaru bod\u017ac\u00f3w i rosn\u0105cego wyczerpania spo\u0142ecze\u0144stwa. Wielokrotna stypendystka, laureatka nagr\u00f3d i autorka mi\u0119dzynarodowych wystaw. Jej debiutancki cykl Post zdoby\u0142 presti\u017cow\u0105 nagrod\u0119 Prix HSBC pour la Photographie w Pary\u017cu. Nominowana do Foam Paul Huf Award i DZ BANK Art Collection Fellowship. W 2019 roku otrzyma\u0142a tytu\u0142 Artysty Roku na Mi\u0119dzynarodowym Festiwalu Fotografii DongGang w Korei Po\u0142udniowej. Bra\u0142a udzia\u0142 w IT:U and Ars Electronica Founding Lab w Linz. W 2023 jej ksi\u0105\u017cka Garden zosta\u0142a nominowana i nagrodzona w konkursie Prix Bob Calle, dzi\u0119ki czemu by\u0142a pokazywa-
na m.in. w Centrum Pompidou w Pary\u017cu.<\/p>\n\n\n\n

www.martazgierska.com<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Pawe\u0142 Drabarczyk vel Grabarczyk<\/strong>, SUCHE, NIEWILGOTNE<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201eTu nie ma wody tutaj tylko ska\u0142a \/ Ska\u0142a i nie ma wody i droga piaszczysta\u201d[1]<\/a> \u2013 trudno by\u0142o nie my\u015ble\u0107 o wersach z The Waste Land <\/em>T.S. Eliota zwiedzaj\u0105c wystaw\u0119 Marty Zgierskiej \u201eJa\u0142owy bieg\u201d; sama artystka zreszt\u0105 otwarcie nawi\u0105zuje w swych wypowiedziach do s\u0142ynnego pokatastroficznego poematu, skomponowanego w tak du\u017cej mierze z roztrzaskanych literackich fragment\u00f3w dawnej cywilizacji. W lubelskim \u201eLabiryncie\u201d za be\u017cow\u0105 prze\u015bwituj\u0105c\u0105 tkanin\u0105, rozwieszon\u0105 w portalu prowadz\u0105cym do przestrzeni tej ekspozycji, wysuwa si\u0119 na plan pierwszy, niemal \u201ena czo\u0142o\u201d (jak, nie przymierzaj\u0105c, u Gombrowicza), noga. Fotografia nagiej ko\u0144czyny w czarnym solidnym bucie o sznurowad\u0142ach wij\u0105cych si\u0119 ku g\u00f3rze niczym kobry zaklinane d\u017awi\u0119kami szehnai, umieszczona zosta\u0142a centralnie, \u201eo\u0142tarzowo\u201d, na bia\u0142ej prostok\u0105tnej p\u0142ycie, kt\u00f3rej podstawa grz\u0119\u017anie w piachu. Ten zdaje si\u0119 by\u0107 naniesiony wiatrem pod bia\u0142e \u015bciany galerii, sugeruj\u0105c pustynny pejza\u017c, nios\u0105cy stanowczo zbyt du\u017co znacze\u0144, by zmie\u015bci\u0107 w tak ma\u0142ym pude\u0142ku (nawet je\u015bli przestrze\u0144 lubelskiej galerii, zaaran\u017cowana w dawnych warsztatach samochodowych, nie do ko\u0144ca przypomina klasyczny white cube<\/em>). O czym dialoguj\u0105 tu nios\u0105ca bezlik przednowoczesnych sens\u00f3w pustynia i programowa architektoniczno-galeryjna pustka (p\u00f3\u017anej) nowoczesno\u015bci? Od progu jasne jest, \u017ce Marta Zgierska zaprasza na w\u0119dr\u00f3wk\u0119 do \u017ar\u00f3de\u0142 mit\u00f3w, nad kt\u00f3r\u0105 zawisa kluczowe pytanie \u201ea je\u015bli te \u017ar\u00f3d\u0142a wysch\u0142y?\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Mowa tu o \u017ar\u00f3d\u0142ach zarazem symbolicznych i dos\u0142ownych. Tak jak \u2013 opu\u015b\u0107my na chwil\u0119 Lublin \u2013 na obrazie Obfito\u015b\u0107 z czterema \u017cywio\u0142ami<\/em> Jana Brueghla Starszego z kolekcji madryckiego Muzeum Prado.  Na p\u0142\u00f3tnie bogini Cerera, po\u015br\u00f3d bujno\u015bci kwiat\u00f3w, ma po swej lewicy personifikacj\u0119 rodz\u0105cej Ziemi, po prawicy za\u015b Wody. W przeciwie\u0144stwie do unosz\u0105cych si\u0119 nad ziemi\u0105 uosobie\u0144 Powietrza i Ognia, obie postaci to kobiety. Ich \u0142ona pozostaj\u0105 zakryte tkanin\u0105, niemniej poka\u017ana, pokryta macic\u0105 per\u0142ow\u0105 muszla w r\u0119ku Wody stanowi czyteln\u0105 waginaln\u0105 aluzj\u0119 \u2013 to w\u0142a\u015bnie \u017ar\u00f3d\u0142o \u017cycia. Wyp\u0142ywaj\u0105ca z niej krystaliczna ciecz sprawa, \u017ce w zasi\u0119gu jej oddzia\u0142ywania mno\u017c\u0105 si\u0119 nieprzebrane formy rzecznego i morskiego \u017cycia, krynica ta nas\u0105cza te\u017c ziemi\u0119, by rodzi\u0142a owoce, warzywa i kwiaty.<\/p>\n\n\n\n

\u201eGdyby tu by\u0142a woda\u201d \u2026 Jedna z g\u0142\u00f3wnych bohaterek lubelskiej wystawy jest zarazem wielk\u0105 nieobecn\u0105. Oto brakuj\u0105cy element \u2013 \u017cywio\u0142, a wi\u0119c etymologicznie: to, co \u017cyje lub z \u017cyciem najsilniej zwi\u0105zane. W poszukiwaniu sens\u00f3w jej nieobecno\u015bci mo\u017cna rzecz jasna si\u0119gn\u0105\u0107 znacznie g\u0142\u0119biej ni\u017c grecko-rzymska mitologia. Skutki jej absencji maj\u0105 wymiar kosmologiczny. Zreszt\u0105 nie tylko o jej fizyczne ubywanie czy brak chodzi. Zdaje si\u0119, \u017ce uszczerbku dozna\u0142 archaiczny fundament, od kt\u00f3rego odbija si\u0119 opowie\u015b\u0107. Dezaktualizuje si\u0119 to, co uchodzi\u0142o za pewien ponadkulturowy konsensus \u2013 rozmaite systemy wierze\u0144 by\u0142y w tej kwestii zadziwiaj\u0105co zgodne. C\u00f3\u017c bowiem, je\u015bli wody zabraknie tam, gdzie od pocz\u0105tku czasu by\u0142a, a wi\u0119c \u201eu pod\u0142o\u017ca<\/em> ka\u017cdego stworzenia\u201d[2]<\/a>, je\u015bli z coraz wi\u0119kszym trudem \u201esymbolizuje regeneracj\u0119 i nowe narodzenie\u201d[3]<\/a>, tylko z rosn\u0105cym wysi\u0142kiem widzie\u0107 w niej mo\u017cna niewyczerpywaln\u0105 \u201emacierz uniwersaln\u0105, w kt\u00f3rej przebywaj\u0105 wszystkie mo\u017cliwo\u015bci i rozwijaj\u0105 si\u0119 wszystkie zarodki\u201d[4]<\/a>, jest za to coraz bardziej zm\u0119czonym \u201esymbolem kosmogonicznym, zbiornikiem wszystkich zarodk\u00f3w\u201d[5]<\/a>. Mitologiczny uk\u0142ad odniesie\u0144 wci\u0105\u017c jako\u015b funkcjonuje, czu\u0107 jednak, \u017ce nie o \u017cywe \u017ar\u00f3d\u0142o (ani \u017ar\u00f3d\u0142o \u017cycia) na wystawie chodzi, a bardziej o swego rodzaju mas\u0119 upad\u0142o\u015bciowa, tocz\u0105c\u0105 swoje \u017cycie po \u017cyciu w zdegenerowanym wierzeniu \u2013 stereotypie. Oto pr\u00f3chniej\u0105cy archaiczny fundament, na kt\u00f3rym osadzona jest narracja \u201eJa\u0142owego biegu\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Duch zw\u0105tpienia unosi si\u0119 nad zanikaj\u0105cymi wodami, a widmo dezertyfikacji kr\u0105\u017cy nie tylko po Europie. Je\u015bli rzeczywi\u015bcie tak jest, to zapewne nie wy\u0142\u0105cznie ze wzgl\u0119du na sekularyzacj\u0119 wyobra\u017ani i erozj\u0119 my\u015blenia mitycznego. Nowoczesno\u015b\u0107 to nie jedynie wielkie \u015bwiata odczarowanie \u2013 Entzauberung<\/em>, ale r\u00f3wnie\u017c skuteczniejsze i bardziej systematyczne, bo podpierane racjonaln\u0105 argumentacj\u0105 i korzystaj\u0105ce ze zdobyczy post\u0119pu technicznego \u201eczynienie sobie ziemi poddanej\u201d. Trudniej spogl\u0105da\u0107 nam we w\u0142asne odbicie w lustrze wody, coraz bardziej deficytowej i ska\u017conej \u2013 \u201ezbiornik wszystkich zarodk\u00f3w\u201d skutecznie przekszta\u0142camy np. w repozytorium mikroplastiku. W realiach antropocenu \u017cywio\u0142y, w tym woda, ulegaj\u0105 kontaminacji. I nie chodzi tu o samo ich fizyczne ska\u017cenie, a raczej o naruszenie ich statusu ontycznego \u2013 s\u0105 to ju\u017c coraz cz\u0119\u015bciej nie tyle \u017cywio\u0142y naturalne, ile si\u0142y, kt\u00f3re mo\u017cna by okre\u015bli\u0107 jako przyrodniczo-antropogeniczne, hybrydalne.<\/p>\n\n\n\n

Erozja mitu kosmogoniczno-p\u0142odno\u015bciowego ma dalekosi\u0119\u017cne skutki. Od stuleci \u017cywi si\u0119 nim opowie\u015b\u0107 o sztuce, w kt\u00f3rej swoiste semantyczne kontinuum obejmuje poj\u0119cia \u201estwarza\u0107\u201d, \u201etworzy\u0107\u201d, \u201ep\u0142odzi\u0107\u201d, \u201erodzi\u0107\u201d.  Co tu nie bez znaczenia, przy transmisji tego mitu z poziomu natury na kulturowy nast\u0119powa\u0142a jednak znacz\u0105ca zmiana akcent\u00f3w. O ile na tym pierwszym bardzo mocno akcentowano kobieco\u015b\u0107 fons vitae<\/em>, o tyle mitologia tworzenia artystycznego rozwija\u0142a si\u0119 z bardzo mocnym \u201em\u0119skim przechy\u0142em\u201d; prometejski artysta nie tylko si\u0119ga\u0142 po boskie tw\u00f3rcze prerogatywy, ale te\u017c sublimowa\u0142 to co przyrodnicze (a wi\u0119c stereotypowo bli\u017csze pierwiastkowi \u017ce\u0144skiemu) na poziom kultury. Kobiecie przez wieki zapewne \u0142atwiej by\u0142o zosta\u0107 bogini\u0105 p\u0142odno\u015bci, ni\u017c \u2013 nawi\u0105zuj\u0105c tytu\u0142u do s\u0142ynnego eseju Lindy Nochlin \u2013 wielk\u0105 artystk\u0105. Gdy ju\u017c \u015bcie\u017cki emancypacji nie bez trudu zosta\u0142y jako tako przetarte, tw\u00f3rczynie \u2013 podobnie jak ich koledzy po fachu \u2013 wci\u0105gni\u0119te zosta\u0142y w urynkowiony system sztuki, podporz\u0105dkowany dyrektywie (nad)produktywno\u015bci. Jak gdyby biblijne przekle\u0144stwo nie wygas\u0142o, tylko przybra\u0142o posta\u0107: obarcz\u0119 ci\u0119 niezmiernie wielkim trudem twej brzemienno\u015bci, w b\u00f3lu b\u0119dziesz robi\u0142a sztuk\u0119.<\/p>\n\n\n\n

W Ikonologii<\/em> Cesarego Ripy (Cerera u Breughla te\u017c bierze inspiracj\u0119 z tego fundamentalnego wizualnego \u201ekodeksu\u201d spersonifikowanych poj\u0119\u0107) melancholi\u0119 symbolizuje zafrasowana kobieta siedz\u0105ca na skale, w pustynnym otoczeniu. Towarzyszy jej bezlistna \u2013 na czas zimy, a mo\u017ce ju\u017c na zawsze \u2013 ga\u0142\u0105\u017a. Cho\u0107 zwyczajowo melancholia wi\u0105zana by\u0142a z p\u0142ynami \u2013 z czarn\u0105 \u017c\u00f3\u0142ci\u0105 na czele \u2013 i wilgoci\u0105, tu, w emblematycznym wizerunku, przewa\u017ca konotuj\u0105ca ja\u0142owo\u015b\u0107 susza. \u201eGdyby tu woda p\u0142yn\u0119\u0142a ze ska\u0142\u201d (niech raz jeszcze zabrzmi Eliot). Oto wy\u0142\u0105czone z cyklu \u017cycia kobiece cia\u0142o i mineralne, nieorganiczne otoczenie. Ja\u0142owo\u015b\u0107 \u2013 s\u0142owniki podpowiadaj\u0105: nieurodzajno\u015b\u0107, bezu\u017cyteczno\u015b\u0107, bezwarto\u015bciowo\u015b\u0107 \u2013 tego drugiego promieniuje na to pierwsze. Cia\u0142a na fotografiach Zgierskiej nie s\u0105 raczej spod znaku Erosa, blisko\u015b\u0107 kadru fragmentaryzuje je i zamienia w mikropejza\u017ce. Topografia zast\u0119puje erografi\u0119. \u201eW niekt\u00f3rych okolicach kobiety biegaj\u0105 nago po polach podczas suszy, aby pobudzi\u0107 m\u0119sko\u015b\u0107 nieba i wywo\u0142a\u0107 deszcz\u201d[6]<\/a> \u2013 przywo\u0142uje jeszcze jeden p\u0142odno\u015bciowy rytua\u0142 Eliade. Nago\u015b\u0107, \u201ezakrywana przez piach, kt\u00f3ry zgrzyta, wsypuje si\u0119, zalepia \u015blin\u0119\u201d (s\u0142owa artystki),na zdj\u0119ciach zdaje si\u0119 by\u0107 wolna od \u017cyciodajnego przymusu budzenia po\u017c\u0105dania. Ta ziemia nie czeka ju\u017c na m\u0119skiego \u201eUranosa\u201d, zostawiaj\u0105c nas w z pytaniem, co bardziej: nie mo\u017ce, nie chce, czy nie musi.<\/p>\n\n\n\n

Na zdj\u0119ciach Marty Zgierskiej kobiece cia\u0142o pokrywa piasek. Osypuje si\u0119 i wyg\u0142adza fa\u0142dy, zagi\u0119cia i przeguby. Wype\u0142nia p\u0119pek i zamienia w wydm\u0119 wzg\u00f3rek \u0142onowy. Wyabstrahowane ze swych to\u017csamo\u015bci, niepowi\u0105zane z \u017cadn\u0105 twarz\u0105 cia\u0142a (a mo\u017ce jedno cia\u0142o pro toto<\/em>) i masa drobnych kwarcowych ziaren pozostaj\u0105 w jakim\u015b zwi\u0105zku, sugerowanym cho\u0107by przez chromatyczne podobie\u0144stwo. Tworz\u0105 swoisty \u201ebodyscape\u201d. Piach jest cielisty, cia\u0142o za\u015b piaskowe, piaszczyste i zapiaszczone. Organiczne przenika si\u0119 z mineralnym. Pisze Jean Starobi\u0144ski: \u201eU granic milczenia, wydaj\u0105c najs\u0142absze tchnienie, melancholia szepcze: \u00abWszystko jest pustk\u0105, wszystko jest marno\u015bci\u0105!\u00bb. \u015awiat jest martwy, dotkni\u0119ty \u015bmierci\u0105, wch\u0142aniany przez nico\u015b\u0107. To, co posiadane, zosta\u0142o utracone. To, co by\u0142o nadziej\u0105, nie nadesz\u0142o. Przestrze\u0144 jest wyludniona. Wsz\u0119dzie rozci\u0105ga si\u0119 ja\u0142owa pustynia\u201d[7]<\/a>. Pusta\u0107 nie tylko bywa atrybutem melancholii, dla Roberta Burtona, autora fundamentalnej rozprawy o tym, co zwi\u0105zane z dzia\u0142aniem czarnej \u017c\u00f3\u0142ci, jest tak\u017ce przyczyn\u0105 stanu chorobowego. <\/p>\n\n\n\n

Melancholia, owo \u201enic, kt\u00f3re boli\u201d (Fernando Pessoa) pojawia si\u0119 tam, gdzie dosz\u0142o do niepowetowanej, w niesko\u0144czono\u015b\u0107 roztrz\u0105sanej straty. Czy w tym przypadku przedmiotem nieodwracalnego ubytku jest wyczerpany lub zdemaskowany \u2013 jako jeszcze jedno patriarchalne zaw\u0142aszczenie \u2013 mit tw\u00f3rczy? A mo\u017ce chodzi o utrat\u0119 wiary w sens tworzenia, gdy jak nigdy przedtem sta\u0142o si\u0119 ono cz\u0119\u015bci\u0105 machiny obrotu towarowego, a kreacja do z\u0142udzenia zacz\u0119\u0142a przypomina\u0107 produkcj\u0119? Symptomem melancholii jest impas, stagnacja b\u0105d\u017a ja\u0142owy ruch, kr\u0119cenie si\u0119 w miejscu, niemo\u017cno\u015b\u0107 opuszczenia pola grawitacji Saturna. Opr\u00f3cz b\u00f3stwa po\u017ceraj\u0105cego to, co z niego zrodzone patronem wystawy m\u00f3g\u0142by by\u0107 Syzyf. Jak zwierza si\u0119 artystka, praca nad ekspozycj\u0105 by\u0142a \u201e\u017cmudna, na kolanach, szybko wywo\u0142ywa\u0142a b\u00f3l uszkodzonych po wypadku plec\u00f3w. Wi\u0105za\u0142a si\u0119 z do\u015bwiadczeniem niemo\u017cno\u015bci wstania i wyprostowania si\u0119, by\u0142a momentem, kt\u00f3ry mimo to rozci\u0105ga si\u0119 w czasie i trwa do ko\u0144ca. Dzia\u0142anie to ze swojej natury jest ja\u0142owe, pejza\u017c mo\u017cna zniszczy\u0107 w sekund\u0119. A w wielkiej przestrzeni dziesi\u0119\u0107 ton piachu i tak jest niezauwa\u017calne\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Inaczej ni\u017c \u017ca\u0142oba z jej spo\u0142ecznie utartymi rytua\u0142ami, melancholia nie pozwala na wyj\u015bcie z rozpaczy. Marek Bie\u0144czyk pisze za Freudem o przypominaj\u0105cym uroborosa \u201ekanibalu melancholijnym\u201d, kt\u00f3ry po\u017cera \u201eutracony obiekt mi\u0142o\u015bci, wciela go w siebie, ale tak czyni\u0105c po\u017cera on te\u017c, niczym mityczny w\u0105\u017c z w\u0142asnym w paszczy ogonem, siebie; niszczy siebie kawa\u0142ek po kawa\u0142ku; do w\u0142asnego istnienia stosuje strategi\u0119 spalonej ziemi\u201d[8]<\/a>. Sznur\u00f3wki but\u00f3w na centralnie umieszczonej fotografii przypominaj\u0105 w\u0119\u017ce. Nie po\u017ceraj\u0105 w\u0142asnych ogon\u00f3w, ale uwidaczniaj\u0105 fiasko procedury niemo\u017cliwej \u2013 pr\u00f3by zawi\u0105zania obuwia jedn\u0105 d\u0142oni\u0105. Fiaska o tyle znacz\u0105cego, \u017ce uniemo\u017cliwiaj\u0105cego wykonanie kroku, daj\u0105cego nadziej\u0119 na wyj\u015bcie z impasu. Na pierwszy krok w chmurach nie ma co liczy\u0107, w najlepszym razie ugrz\u0119\u017anie on w lotnych piaskach. Sznur\u00f3wki mog\u0105 kojarzy\u0107 si\u0119 tak\u017ce z tym, co na wiek wiek\u00f3w zap\u0119tlone: ze wst\u0119g\u0105 M\u00f6biusa, lemniskat\u0105 lub spiral\u0105 DNA.<\/p>\n\n\n\n

Niekt\u00f3rzy, jak Judith Butler, podkre\u015blaj\u0105, \u017ce szans\u0119 na wyj\u015bcie z melancholii daje \u201ewypowiedzenie\u201d w\u0142asnej utraty. Pisane piaskiem na uprawnej ziemi s\u0142owa \u201eNie jestem twoj\u0105 rzek\u0105\u201d ze zdj\u0119cia umieszczonego w przestrzeni wystawy nad wej\u015bciem mo\u017cna czyta\u0107 na r\u00f3\u017cne sposoby. Nie jestem twoj\u0105 rzek\u0105. Nie jestem ju\u017c twoj\u0105 rzek\u0105. Pop\u0142yn\u0119\u0142am w inn\u0105 stron\u0119. Albo: wysch\u0142am w twoich oczach, przesta\u0142e\u015b widzie\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o we mnie i sta\u0142am si\u0119 dla ciebie ja\u0142owa i zb\u0119dna. Na dnie wartkiego niegdy\u015b strumienia mi\u0142o\u015bci wida\u0107 tylko zaschni\u0119ty mu\u0142, a \u201eRzeka ju\u017c nie unosi pustych butelek, papier\u00f3w, \/ Jedwabnych chustek do nosa, niedopa\u0142k\u00f3w ani pude\u0142ek, \/ Ani innego \u015bwiadectwa letnich nocy\u201d. By\u0142am twoja rzek\u0105, ale wszystko zepsu\u0142e\u015b i ju\u017c ni\u0105 nie jestem. Jestem rzek\u0105 kogo\u015b innego. Wm\u00f3wili ci, \u017ce jestem twoj\u0105 lub czyj\u0105kolwiek rzek\u0105. Nie patrz na mnie jak na rzek\u0119, bo ta narracja ju\u017c si\u0119 wyczerpa\u0142a, nie projektuj na mnie tych oczekiwa\u0144. Nie zaw\u0142aszczaj mnie i wciskaj w ramy porz\u0105dku, kt\u00f3ry zosta\u0142 mi narzucony.<\/p>\n\n\n\n

\u201eNie jestem twoj\u0105 rzek\u0105\u201d \u2013 zdanie to brzmi niczym wypowiedzenie kontraktu czy te\u017c mo\u017ce takiej relacji, do kt\u00f3rej kobiety zosta\u0142y zaocznie, mimowolnie zapisane; przy ustalaniu regu\u0142 gry nikt si\u0119 ich nie pyta\u0142 o zdanie. Napis na zdj\u0119ciu Zgierskiej wykonany jest piaskiem i odcina si\u0119 od otaczaj\u0105cej go gleby, jakby wskazuj\u0105c, \u017ce kobiety nie s\u0105 ju\u017c glebae adscripti<\/em>, przypisane ziemi, jak niegdy\u015b mawiano o ch\u0142opach i ch\u0142opkach. Powierzchnia ziemi na fotografii przypomina wyschni\u0119te dno, miejsce, z kt\u00f3rego wody odesz\u0142y. Ochronne, zapewniaj\u0105ce bezpiecze\u0144stwo wody, pozwalaj\u0105ce egzystowa\u0107 w b\u0142ogiej iluzji w\u0142asnych mit\u00f3w. Melancholia, powiada G\u00e9rard de Nerval, to choroba widzenia rzeczy, jakimi s\u0105. Pod tym wzgl\u0119dem jest stanem wyzwolicielskim, mo\u017ce wspomaga\u0107 wyj\u015bcie ze \u015bwiata urojonego, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek znalaz\u0142 si\u0119 niekoniecznie z w\u0142asnej winy.<\/p>\n\n\n\n

Wystawa \u201eJa\u0142owy bieg\u201d rozpi\u0119ta jest pomi\u0119dzy znanym stwierdzeniem kopisty Bartleby\u2019ego \u201ewola\u0142abym nie\u201d a gorzkim \u201e(ju\u017c) nie mog\u0119\u201d. Pomi\u0119dzy wyborem zaniechania, a rzeczywist\u0105 niemo\u017cliwo\u015bci\u0105. Wychyla si\u0119 wyra\u017anie w stron\u0119 podmiotowej decyzji, jest w ko\u0144cu metadzie\u0142em \u2013 wypowiedzi\u0105 artystyczn\u0105 o ja\u0142owo\u015bci artystycznego dzia\u0142ania. \u201eNic nie czyni nas ubo\u017cszymi i mniej wolnymi ni\u017c ta erozja bezsilno\u015bci. Ten, kto jest oderwany od tego, co mo\u017ce, mo\u017ce jednak nadal stawia\u0107 op\u00f3r, nadal nie mo\u017ce nic zrobi\u0107. Podczas gdy ten, kto jest oderwany od swojej bezsilno\u015bci, traci przede wszystkim zdolno\u015b\u0107 stawiania oporu\u201d[9]<\/a> \u2013 pisze Giorgio Agamben w O tym, czego nie mo\u017cemy zrobi\u0107<\/em>. Wystaw\u0119 w \u201eLabiryncie\u201d przenika poetycki duch oporu; je\u015bli co\u015b tu nie eroduje, to w\u0142a\u015bnie bezsilno\u015b\u0107. Po\u017cyczaj\u0105c tytu\u0142 od L\u00e1szl\u00f3 Krasznahorkai\u2019ego, mo\u017cna by tu m\u00f3wi\u0107 o melancholii sprzeciwu. Saturnijski krajobraz nie by\u0142by wtedy pu\u0142apk\u0105, a go\u015bcinnym refugium i ascetyczn\u0105 przestrzeni\u0105 emancypacji. \u201eJa\u0142owo\u015b\u0107\u201d nie pobrzmiewa\u0142aby \u201ebezp\u0142odno\u015bci\u0105\u201d, a raczej oczyszczeniem mentalnej przestrzeni i wyzwoleniem od narzuconych i niechcianych zobowi\u0105za\u0144. Fakt, jedn\u0105 r\u0119k\u0105 nie da si\u0119 zawi\u0105za\u0107 sznurowade\u0142. Ale bez k\u0142opotu da si\u0119 je rozsup\u0142a\u0107 i zdj\u0105\u0107 przyci\u0119\u017cki but. Po piasku przecie\u017c lepiej i\u015b\u0107 boso.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a> Cytaty z Ziemi ja\u0142owej<\/em> Thomasa Stearnsa Eliota podaj\u0119 za przek\u0142adem Czes\u0142awa Mi\u0142osza, Krak\u00f3w 2004.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> Mircea Eliade, Traktat o historii religii<\/em>, prze\u0142. J. Wierusz-Kowalski, \u0141\u00f3d\u017a 1993, s. 185.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> Joanna Pociask-Karteczka, Rzeka i <\/em>sacrum, [w:] Geografia i sacrum<\/em>, red. B. Doma\u0144ski, S. Skiba, Krak\u00f3w 2005, s. 370.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> Mircea Eliade, Traktat o historii religii<\/em>, dz. cyt., s. 188.<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> Tam\u017ce, s. 189.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> Tam\u017ce, s. 342.<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> Jean Starobinski, Atrament melancholii<\/em>, prze\u0142. K. Belaid, Gda\u0144sk 2012, s. 399.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/a> Marek Bie\u0144czyk, Melancholia. O tych, co nigdy nie odnajd\u0105 straty<\/em>, Warszawa 1998, s. 22.<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/a> Giorgio Agamben, O tym, czego mo\u017cemy nie robi\u0107<\/em>, [w:] tego\u017c, Nago\u015b\u0107<\/em>, prze\u0142. K. \u017baboklicki, Warszawa 2010, s. 55.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Marta Zgierska – Ja\u0142owy bieg 10.05-22.06.2025 Ja\u0142owy bieg to stan zawieszenia \u2013 przestrze\u0144, w kt\u00f3rej dzia\u0142anie nie prowadzi do zmiany, a energia rozprasza si\u0119 w pustce. To utkni\u0119cie w systemie, w kt\u00f3rym wysi\u0142ek nie przek\u0142ada si\u0119 na post\u0119p. To pulsacja bez efektu, rozp\u0119dzone ko\u0142o, kt\u00f3re niczego nie wprawia w ruch. Wystawa \u0142\u0105czy fotografie i instalacje […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":4,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"class_list":["post-48","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/labirynt.com\/prostepytania\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/48","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/labirynt.com\/prostepytania\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/labirynt.com\/prostepytania\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/labirynt.com\/prostepytania\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/labirynt.com\/prostepytania\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=48"}],"version-history":[{"count":25,"href":"https:\/\/labirynt.com\/prostepytania\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/48\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":396,"href":"https:\/\/labirynt.com\/prostepytania\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/48\/revisions\/396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/labirynt.com\/prostepytania\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=48"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}