Przemek Branas
Las, 2025
technika: maski, liść eukaliptusa, papier bawełniany, nici, gumka
wymiary: 16, wymiar każdej około 35 x 26 cm
„Las” to zestaw masek wykonanych z liści eukaliptusa. Historia tej rośliny i drzewa jest ściśle związana z kolonialnymi procesami przemieszczeń i zawłaszczeń w imię postępu. Artysta nazywa eukaliptus „kolonialnym chwastem”, ponieważ jest to roślina obca i agresywna, chociaż udomowiona.
Eukaliptus, sprowadzany z Australii do wielu części świata, w tym do Europy, był wykorzystywany w projektach zalesiania, melioracji i przemysłowej produkcji drewna. Sztuczne, eukaliptusowe lasy stanowią dla Przemysława Branasa symbol podporządkowania tego, co dzikie ekonomii. „Las przestał być miejscem natury a stał się iluzją przyrody, formą kolonialnego porządku. Patrząc na eukaliptusowy las, widzimy nie tylko drzewa, lecz także historię migracji, eksploatacji i estetyzacji przyrody” – pisze artysta.
Zgodnie z jego zamysłem, eukaliptusowe maski sprawiają, że człowiek staje się częścią lasu i jego historii. Nazywa je „błonami”, które łączą istotę ludzką z rośliną, świat naturalny ze sztucznym. Dzięki masce, człowiek stapia się z drzewami, ale nie do końca, ponieważ ten gest jednocześnie uzmysławia, że las utracił swoją niewinność.
„Las” Przemysława Branasa opowiada o przemocy, która ma wiele warstw. Pojawia się oczywiście wątek gwałtu na przyrodzie, ale nie tylko. Eukaliptus, drzewo kolonialne, przywołuje procesy podbijania, eksploatowania i „cywilizowania”, usprawiedliwianych poczuciem kulturowej wyższości. Roślina również pada tego ofiarą, zostaje użyta jako narzędzie, ale staje się także figurą agresora, który rozrasta się na nie swoim terytorium. Nałożenie maski służy za kamuflaż, ale to nie tylko gest ochronny; sprawia, że potencjalne niebezpieczeństwo staje się mniej widoczne.
